PAPIERNIE – DUSZNIKI ZDRÓJ, POMORSKIE, ŚLĄSKIE I INNE

Oferta – czytelne znaki wodne. Cena wynosi połowę wyceny w ofercie. Zainteresowanym podeślę fotografie wybranych kart.

B. Do 1500 roku:

Karta – duże folio – z inkunabułu sprzed 1480 roku (wskazuje na ten okres brak paginacji, nagłówka, kustoszy itp. – raczej jest to druk z ok. 1470 r.). Druk, kolorowany ręcznie, na górze strony – numer rozdziału i karty namalowany ręcznie. Piękny duży znak wodny – duże winne grono. Motyw kiści winogron był bardzo popularny w średniowiecznych manufakturach papierniczych – najsłynniejszy druk świata – Biblia Gutenberga też była drukowana na papierze z takim znakiem (ale nie tym, który oferujemy – podobnym)

C. Dolny Śląsk

  • List (tu jedynie karta adresowa) z ok. 1805 roku z Wrocławia do Brzegu. Zachowana jest na liście lakowa pieczęć Wrocławskiej Kamery Wojen i Domen z datą 1786 – panoplie na pieczęci takie jak na dusznickich znakach wodnych tego okresu. Ślad po ramkowym stemplu nadawcy – stemplowanie listów było wówczas rzadkością. Dopiero kilkanaście lat później wprowadzono stemple poczt miejskich. Ciekawy znak wodny – wąż na krzyżu, oko Opatrzności i napis IDSM. 100 zł
    • Rachunek z 1780 roku z Jawora – wystawiony przez Ernsta Daniela Tholmanna – obywatela i introligatora (Burger und Buchbinder) za oprawienie rachunków za 1778/9 r. z załącznikami w niebieski marmurkowy papier (in blau marmorirt Papir). Znak wodny papierni Świdnica z datą 1776. 300 zł.
    • Rachunek z Jawora z 31 grudnia 1795 roku. Znak wodny: śląski orzeł oraz napis IHS i Buschvorwerk – papiernia Krzaczyna, Kowary. 200 zł
    •  Rachunek miejscowego mistrza murarskiego z Jawora z 7 sierpnia 1795 roku. Znak wodny: śląski orzeł oraz napis IHS i Buschvorwerk – papiernia Krzaczyna, Kowary. 200 zł
    •  Rachunek z Jawora z 10 października 1795 roku. Znak wodny: śląski orzeł oraz (na czystej karcie) napis ARNSDORF IFG – inicjały papiernika Johanna Friedricha Gottschalka. Ciekawostka – litera D w nazwie ARNSDORF jest odwrócona. Papiernia Miłków. 200 zł
    •  Rachunek z Jawora z 10 września 1805 roku – papier wysokiej jakości ze znakiem (nie wiadomo czy całym): RENNER & COMP. IN BASEL (może w nazwisku brakuje B – BRENNER?). 100 zł.
    •  Rachunek za dostarczone wapno z Cunau – Chojnowa koło Bobrowic w powiecie Krosno Odrzańskie z 10 czerwca 1831 roku. Znak wodny: CROSSEN D. (papiernia Krosno Odrzańskie?) 200 zł
    • List z Gloschkau – wieś Głoska do Nippern – Mrozów (okolice Środy Śl.) z 1806 roku. Piękny duży znak wodny z herbem Wrocławia. 300 zł
    • List z Gloschkau – wieś Głoska do Nippern – Mrozów (okolice Środy Śl.) z 1805 roku. Piękny duży znak wodny papierni Miłków – ARNSDORF PRO PATRIA (za ojczyznę). Filigran przedstawia kobietę siedzącą na palisadzie, wspięty na tylnych łapach lew trzyma miecz i strzały (nieczytelny z powodu lakowej pieczęci). Kobieta to Dziewica z Dordrechtu, najstarszego miasta Holandii, personifikacja wolnej Holandii w rzymskiej szacie i z kapeluszem zatkniętym na włóczni – niewieście towarzyszy lew belgijski (łac. Leo Belgicus). Palisada to ufortyfikowane granice Holandii, która w 1581 roku wyzwoliła się spod hiszpańskiego panowania. 300 zł
    •  List z Wrocławia z 30 listopada 1831 roku na wysokiej jakości papierze – ze znakiem wodnym: inicjały C F A F. 100 zł

D. Pomorze

  • Dwie czyste karty z księgi z zapisami sporządzonymi w Gross Jestin – Gościno na Pomorzu- zapisy zaczęto w 1638 roku – taki stary jest też papier (lub starszy). Znak wodny – berło w herbie. 400 zł komplet 2 kart.
    • List z Darłowa z 27 listopada 1830 roku. Papier ze znakiem wodnym: DREWITZ – chyba papiernia w Saksonii. List jest napisany przez pastora Wagnera. Jest to ciekawy ślad po tym znanym darłowskim duchownym protestanckim. August Wilhelm Wagner był 19 z kolei proboszczem mariackim w Darłowie – w latach 1816-1834.  100 zł
    • Dwie karty – jedna czysta, druga z zapisami z Darłowa od 1726 roku – znak wodny ryba. Zapisy w księdze rachunkowej z której pochodzą karty zaczynały się od 1705 roku – więc z tego roku (albo starszy) jest papier. 400 zł (za komplet 2 kart).
    • Stettinischer Intelligentz-Zettel – pismo wydawane w Szczecinie od 1776 roku. Numer z 26 marca 1792 roku – nierozcięty oryginalny arkusz gazety. Papier czerpany dość pośledniego (gazetowego) gatunku. Zważywszy, że cykl „życia” gazety trwał do wydania kolejnego numeru (były wyrzucane) – mamy tu ciekawy i rzadki nierozcięty egzemplarz tworzący swego rodzaju kronikę Szczecina i okolic. Gazeta kosztowała 1 grosz – jest o tym mowa na dole ostatniej strony.  200 zł.
    • List z Kościernicy na Pomorzu z 1813 roku na wysokiej jakości papierze. Znak wodny: TFM i Fortuna – postać kobiety stojącej w rozkroku – jedną nogą na uskrzydlonej kuli (ziemskiej – przypominającej serce), w górze trzyma żagiel – przedstawiono tu rzymską boginię Fortunę, kierującą ludzkimi losami, boginię szczęścia i przypadku. Tu ciekawie przedstawiona w kapelusiku. 200 zł
    •  List (1 karta) napisany w Darłowie 21 maja 1814 roku. Znak wodny – popiersie (króla Prus?) i inicjały F.W. H – zwykle FW oznaczało Fryderyk Wilhelm – ale H? Jedyne co przychodzi do głowy to: Fryderyk Wilhelm Hohenzollern. Niespotykany skrót. 100 zł
    • List z 1844 roku z Darłowa (miejscowy). Wysokiej jakości papier czerpany ze znakiem J WHATMAN TURKEY MILL 1840.
    •  List z Darłowa z 1827 roku na wysokiej jakości papierze – zapewne z jakiejś lokalnej papierni szlacheckiej – może na to wskazywać znak wodny: J D v d R (v d – skrót od von der…). 100 zł
    • Ciekawostka akcydensowa – druk listy konwertytów wydrukowany we Wrocławiu (na 1 stronie na dole jest metryczka drukarska), wypełniony w 1908 roku w Świdnicy pod Zieloną Górą, a papier ma znak: COESLIN – papierni w Koszalinie. 100 zł
    •  Pismo z Darłowa z 1 sierpnia 1759 roku. Znak wodny: IGA + lilia – prawdopodobnie papier Jana Gustava Adama – z papierni w Dębnicy Kaszubskiej. 200 zł
    •  List ze Szczecina z 1821 roku – na fabrycznym już papierze – znak wodny E&C. 100 zł
    •  Pismo pastora Wagnera napisane w 1815 roku w Darłowie (1 karta). August Wagner był 18. proboszczem (1781–1816) darłowskiej fary. Znak wodny: FBindemann (?). 50 zł
    • Pismo pastora Wagnera napisane w 1815 roku w Darłowie. August Wagner był 18. proboszczem (1781–1816) darłowskiej fary. Ciekawy znak z podpisem Casslin (Koszalin?) + FBindemann (?). 100 zł
    •  Pismo Augusta Wilhelma Wagnera z Darłowa z 1817 roku (był 19 z kolei proboszczem mariackim w Darłowie – w latach 1816-1834).  Ciekawy znak z podpisem Casslin (Koszalin?) + FBindemann (?). 100 zł
    •   Rękopis z 1806 roku z Darłowa. Papier: Papier ma ciekawą powierzchniową fakturę – od wyciskania. Znak wodny JGL + Z i przypominający znak % – to zapewne oznaczenie Johanna Gottlieba Lehra z Dębnicy Kaszubskiej. 200 zł
    •   Pismo pastora Wagnera napisane w 1816 roku w Darłowie. August Wagner był 18. proboszczem (1781–1816) darłowskiej fary. Ciekawy znak z podpisem Casslin (Koszalin?) + FBindemann (?). (zobacz poz. 36-39). Ciekawa faktura odciśniętego papieru. 200 zł
    • Pismo pastora Wagnera napisane w 1816 roku w Darłowie. August Wagner był 18. proboszczem (1781–1816) darłowskiej fary. Ciekawy znak z podpisem Casslin (Koszalin?) + FBindemann (?). (zobacz poz. 36-39, 51). Ciekawa faktura odciśniętego papieru. 200 zł
    •  Rękopis z Darłowa z 1764 roku. Znak wodny – w wieńcu inicjały PS. Nad wieńcem korona. 100 zł
    •  Rękopis z Darłowa z 1761 roku. 1 karta – znak wodny – pod koroną z krzyżem ozdobny wieniec a w nim ryba. Na dole inicjały GN (CN?). 100 zł.
    •  Rękopis z Darłowa z 1767 roku. Papier czerpany ze znakiem wodnym – pod koroną ozdobny wieniec a w nim ryba. Na sąsiedniej stronie inicjały AK. 200 zł
    • Rękopis z Darłowa z 1778 roku. Papier czerpany ze znakiem wodnym – pod koroną ozdobny wieniec a w nim ryba. Na sąsiedniej stronie inicjały AK. 200 zł
    • Rękopis z Darłowa sporządzony w 1815 roku przez pastora Augusta Wagnera – 18. Proboszcza (1781–1816) darłowskiej fary. Znak wodny: pruski orzeł + SCHOTTLER – prawdopodobnie wyrób papierni w Eichhorst – Brandenburgia/Meklemburgia Pomorze. Zob. poz. 33. 100 zł
    • Rękopis z Darłowa sporządzony w 1815 roku przez pastora Augusta Wagnera – 18. Proboszcza (1781–1816) darłowskiej fary. Znak wodny: pruski orzeł + SCHOTTLER – prawdopodobnie wyrób papierni w Eichhorst – Brandenburgia/Meklemburgia Pomorze. Zob. poz. 33 i 59. 100 zł
    • Rękopis z Darłowa sporządzony w 1815 roku przez pastora Augusta Wagnera – 18. Proboszcza (1781–1816) darłowskiej fary. Znak wodny: pruski orzeł + SCHOTTLER – prawdopodobnie wyrób papierni w Eichhorst – Brandenburgia/Meklemburgia Pomorze. Zob. poz. 33, 59 i 60. 100 zł
    •   Rękopis z okolic Darłowa dotyczący spraw szkolnych – z 1838 roku. Znak wodny – głowa jelenia z rogami. 50 zł
    • Pismo z Krakow – Stary Kraków koło Darłowa z 1828 roku. Znak wodny papieru – bardzo ciekawie przedstawiony łabędź. 50 zł
    •  Rękopis (w sumie 2 karty) z Darłowa z 1766 i 1765 roku. Znak wodny: I LIRON a na 2 karcie – dwa stojące lwy przy herbie? w koronie. Co ciekawe- nazwisko papiernika jest odwrócone w stosunku to znaku z lwami – do góry nogami. 150 zł za obie karty.
    •  Pismo z Bartzewitz – Barzowice, II połowa XVIII w. Znak wodny: IGA + lilia – prawdopodobnie papier Jana Gustava Adama – z papierni w Dębnicy Kaszubskiej. Zob. poz. 23. 150 zł
    • Odpis rozporządzenia wydanego w Berlinie w 1822 roku, spisany w Darłowie w 1822/1823 roku. Znak wodny: LEMELSON IN WANZKA. Jest to papier Carl Mosesa Lemelsona, który w latach 1811-1829 był właścicielem papierni w Wanzka koło Neustrelitz – Pomorze Meklemburgia. 100 zł
    • Odpis pisma burmistrza sporządzony w Darłowie w 1801 roku. Znak wodny – w dużej tarczy herbowej znak %. Zapewne jest to wyrób Lehra z Dębnicy Kaszubskiej. 100 zł
    • Rachunek wypisany w Darłowie w 1753 roku. A ozdobnym wieńcu znak wyglądający jak gmerk – może znak papiernika? I inicjały PS. 200 zł
    •  Rękopis sporządzony w Darłowie w 1830 roku przez proboszcza Wagnera. Papier dość gruby – ze znakiem wodnym ROSENHAIN & CMP IN BERLIN. Niemieckie źródła podają, że papiernia Rosenhaina (także Rosenheim)  działała w Berlin – Köpenick od 1838 roku – a tu mamy papier użyty w 1830 r. 150 zł
    • Rękopis sporządzony w Darłowie w 1830 roku przez proboszcza Wagnera – są to odpisy pism z Jaershagen – Stary Jarosław. Papier dość gruby – ze znakiem wodnym ROSENHAIN & CMP IN BERLIN. Niemieckie źródła podają, że papiernia Rosenhaina (także Rosenheim)  działała w Berlin – Köpenick od 1838 roku – a tu mamy papier użyty w 1830 r. 150 zł
    •  Jak głosi napis na 1 stronie- jest to kazania wygłoszone w dzień wizytacji kościelnej 13 września 1840 roku przez kaznodzieję z Bukow – Bukowo Morskie. 4 karty – papier już maszynowy, ale pierwsza karta ma ciekawą skazę widoczną pod światło. 50 zł komplet kart.
    • Rękopis z Darłowa z 1761 roku. 1 karta – znak wodny – pod koroną z krzyżem ozdobny wieniec a w nim ryba. Na dole inicjały GN (CN?). Zob. poz 54. 100 zł.
    •  List napisany 23.06.1841 r. i wysłany tego samego dnia ze Szczecina do Londynu. Dzięki stemplom pocztowym wiemy, że w Hamburgu list był 25.06 a 28.06. w Londynie. Rzadki przykład papieru wysokiej jakości wykonanego na zamówienie dla armatora ze Szczecina Ferdynanda Brumma: znak wodny FERDINAND BRUMM IN STETTIN. Pieczątkę (dość słabo  odbitą) z nazwiskiem i imieniem nadawcy widzimy też na stronie adresowej listu. Musiał być nadawca dużym armatorem, gdyż w 1857 roku zarejestrowano statek o nazwie: FERDINAND BRUMM – był to trzymasztowy żaglowiec o drewnianym kadłubie. Wybudowany w Szczecinie przez E.C. Zieske dla E. Brumma (może syna Ferdynanda?) Pływał 28 lat, zatonął u wybrzeży Szkocji 12 września 1885. Miał 15 członków załogi (kapitan Marohn), właścicielem była spółka W. Ludke & Co. ze Szczecina. Miejsce straty określono jako N56 26 W2 23,0 – Morze Północne. Zob. Whittaker, I G., Off Scotland: a comprehensive record of maritime and aviation losses in Scottish waters. Edinburgh 1998. 400 zł
    • List napisany w Szczecinie 4 maja 1835 roku i tego dnia wysłany do Bordeaux. Dotyczy spraw przewozu towarów statkami – w treści wymieniono nazwy statków. Nadawcą jest L. Heyn ze Szczecina. Rodzina Heynów mieszkała w Szczecinie do 1945 roku. W rejestrach żeglarskich istnieje opis zatonięcia statku handlowego ze Szczecina o nazwie Marie Heyn, zbudowanego w 1861 roku. Zatonął w czasie złej pogody w 1895 roku. Znak wodny wysokiej jakości papieru listu: HENNIGE & WIESE. 300 zł
    •  Rękopis z Darłowa z 1764 roku. Papier ze znakami wodnymi: Matka Boska z Dzieciątkiem w ognistej aureoli – to nawiązanie do Apokalipsy św. Jana 12,1: I ukazał się wielki znak na niebie – niewiasta ubrana w Słońce, a Księżyc pod jej stopami + AKK – może Dębnica Kaszubska. Zobacz poz. 49-50 i 89. 200 zł
    • Rękopis z Darłowa z 1764 roku. Papier ze znakami wodnymi: Matka Boska z Dzieciątkiem w ognistej aureoli – to nawiązanie do Apokalipsy św. Jana 12,1: I ukazał się wielki znak na niebie – niewiasta ubrana w Słońce, a Księżyc pod jej stopami + AKK – może Dębnica Kaszubska. Zobacz poz. 49-50, 89-91. 200 zł
    •  Ciekawy rachunek wystawiony 21 kwietnia 1764 roku w Darłowie przez Johanna Andreasa Schrapffera – kantora i bibliotekarza. Znak wodny IGA. 150 zł
    •  Rachunek z Darłowa z 1764 roku. Ciekawy znak wodny: dwa półksiężyce i 4 gwiazdy. 100 zł
    • Rachunek z Darłowa z 1764 roku. Znak wodny: anioły trzymające litery FR pod koroną. FR – Fryderyk Rex – chodzi o Fryderyka Wielkiego. 100 zł
    • Rachunek z Darłowa z 1764 i skwitowany w 1765 roku. Znak wodny – kwiat i JACOB LB. 100 zł
    • Rachunek z Darłowa z 1764 roku. Znak wodny P JAB(R?)DEL IN PETIGOLD 1742? Treść trudna do odczytania. 100 zł

E. Inne

  • Rachunek z Eisengisserei bei Gleiwtz – Królewska Odlewnia Żeliwa w Gliwicach – z 1832 roku na delikatnym czerpanym papierze ze znakiem wodnym HOLLAND. 200 zł
  • Weksel na 300 rubli z Lublina z 1913 roku – ciekawe zabezpieczenia papieru- kolorowy wysokiej jakości druk wyciskany – czuje się pod palcami fakturę napisów + znak wodny papieru. 100 zł
  • Weksel na 3000 rubli z 1906 roku – ciekawe zabezpieczenia papieru- kolorowy wysokiej jakości druk wyciskany – czuje się pod palcami fakturę napisów + znak wodny papieru z datą 1902. 100 zł
  • Ulotka z kwietnia 1944 roku wydrukowana we Wrocławiu – na dole karty znak wodny – miecz + HARTPOST 1942. 50 zł
  • Druk – ubezpieczenie rzemieślników – ulotka – z Berlina z 1939 roku – znak wodny- szafka? 1,5 karty – 100 zł całość
  •  List ze Świdnicy koło Zielonej Góry z 1894 roku. Znak wodny z pawiem? FEINST BILLET POST. 50 zł.
  • Weksel na 200 rubli z 1906 roku – ciekawe zabezpieczenia papieru- kolorowy wysokiej jakości druk wyciskany – czuje się pod palcami fakturę napisów + znak wodny papieru z datą 1902. 100 zł
  •  Weksel na 50 rubli z Łodzi z 1912 roku – ciekawe zabezpieczenia papieru- kolorowy wysokiej jakości druk wyciskany – czuje się pod palcami fakturę napisów + znak wodny papieru z datą 1910. 100 zł
  • Weksel na 50 marek z 1941 roku z Litzmannstadt – Łódz w okresie okupacji niemieckiej. Ciekawe zabezpieczenia papieru- znak wodny papieru w formie zdobnej ramki. 100 zł
  • Weksel na 50 marek z 1941 roku z Litzmannstadt – Łódz w okresie okupacji niemieckiej. Ciekawe zabezpieczenia papieru- znak wodny papieru w formie zdobnej ramki. 100 zł
  •  Akcje 50 zł firmy Towarzystwa Przemysłu Metalowego K. Rudzki i S-ka w Warszawie z 1 talonem do akcji. Warszawa 1926, stempel z 1949 roku. Ciekawe zabezpieczenia papieru: druk z wieloma ornamentami, sucha pieczęć i ciekawy znak wodny – koło widoczne na odwrocie patrząc pod kątem. 100 zł
  • Pismo z Wrocławia z 1928 roku – znak wodny papieru PRO DOMO. 50 zł
  •  Pismo gubernatora prowincji śląskiej z Wrocławia z 1915 roku. Znak wodny NORMAL 3A PATENT PAPIERFABRIK HOHENOFEN. 50 zł
  •  Rękopis z Zielonej Góry z 1937 roku. Znak wodny: NIEMIECKI ORZEŁ + REICHSADLERPAPIER. 50 zł
  •  Pismo z Berlina do Klenicy koło Zielonej Góry z 1919 roku. Znak wodny: KIEPPEMUHLE + herb. 50 zł
  • Pismo z Klenicy z 1919 roku. Znak wodny – w herbie 3 snopki zboża + napis FEINST SCHREIBMASCHINEN PAPIER. 50 ZŁ
  • Odpis pisma sporządzony przez adwokata i notariusza Gorke w Głogowie w 1911 roku. Papier ze znakiem: HUGO HOESCH KOENIGSTEIN I/S. 50 zł
  •  Pismo ze wsi Rybaki pod Żaganiem z 1921 roku. Znak wodny MANILA ACHREIBMASCHINEN. 50 zł
  •  Rzadki druk okolicznościowy – wprowadzenie nowego proboszcza do świątyni katolickiej – księdza Gottwalda. Zielona Góra 30 maj 1928 r. Znak wodny ANNO DOMINI 1528 i lew trzymający litery QK. Arkusz nieobcięty. Może to być papier z papierni Struga-Szczecin- założona  w 1528 roku – 1 dzierżawca Klopfer 400 zł
  •  List z Żagania z 1900 roku, znak wodny- wzbijający się w niebo orzeł i szarfa z napisem: AD ASTRA – do gwiazd na 2 karcie inicjały PME. 50 zł
  • Papier firmowy Sodalicji św. Piotra Klawiera dla afrykańskich misji – filia we Wrocławiu. Pismo z 1920 roku. Papier – duży znak wodny – korona a wokół napis SUPERFEIN BANKPOST. 50 zł
  • Rachunek z okolic Zielonej Góry z 1912 roku. Znak wodny, którego sensu nie pojąłem – ale rozbudowany. 50 zł
  • Pismo ze Świdnicy pod Zieloną Górą z 1910 i 1912 roku. W sumie 3 karty. Znak wodny PAPIERFABRIK WEISSENBORN. Za komplet 50 zł.
  • List z Zielonej Góry z 1909 roku. Znak wodny: METEOR + kobieta (chyba naga) z piórem, wzlatuje na orle. 100 zł
  •  List odręczny i podpisany przez barona von Knobelsdorfa – napisany w Buchelsdorf – Buchałowie koło Zielonej Góry w 1872 roku adresowany do Ostrowine – dziś Ostrowina. W treści mowa o hrabstwie kłodzkim. Znak wodny: REICHS FORMAT + herb Prus. 200 zł
  • Pismo na firmowym papierze producenta pieców i systemów ogrzewania z Altony nad Elbą – skierowane w 1898 roku do Darłowa. Znak wodny: MITTELFEIN POSTPAPIER. 50 zł
  • Pismo na firmowym papierze generalnego wikariatu we Wrocławiu – z 1915 roku – znak wodny SCHREIBMASCHINEN PAPIER F II S D. 50 zł
  • List napisany w 1911 roku w kolonii Bruckholz koło Rakoniewic, skierowany do Bojanowa. Znak wodny: TRANSMARE CL. 50 zł
  •  Dwa rękopisy z Otynia koło Zielonej Góry z 1896 i 1911 roku – dwa rodzaje znaku wodnego: DOKUMENTEN KANZLEI. 100 zł za komplet.
  •  List Karla Richtberga z Charlottenburga do Klenicy – ostatniego niemieckiego właściciela pałacu w Klenicy (lata 1930-1943). List na firmowym papierze z nadrukiem: KARL RICHTBERG. Znak wodny: SUPERFEIN HARTPOST PERIKLES. 100 zł
  •  Pismo z Klenicy z 1936 roku. Znak wodny – 4 elementy zamknięte w kole – w tym koperta. 50 zł
  •  Bardzo ciekawa karta z ofertownika drukarni – zadrukowana obustronnie nagłówkami – na jednej stronie Dom Zdrojowy Bad Oeynhausen (miasto uzdrowiskowe w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia) a na drugiej nagłówek gminy ewangelickiej w Kaltwasser – Zimna Woda koło Lubina. Na dole obu stron specyfikacja i ceny. Jest to oferta wrocławskiej drukarni Guttmana. Znak wodny SUUM CUIQUE – każdemu co mu się należy. Rękopis na karcie z 1931 roku. 50 zł
  •  Listy przewozowe
  • Zbiór listów przewozowych kolei niemieckich – z lat 1912 – 1920. Każdy list ma znak wodny – często z nazwą papierni. Wiele z Frachtbriefów były drukowane dla konkretnych firm. 30 zł / 1 szt.